Een, twee in de maat!

Vind jij het soms moeilijk om op tijd de juiste toon te treffen, of twijfel je aan je maatgevoel? Lees dan beslist verder, want in dit blog leer je over de samenhang tussen maat en ritme, de verschillen en hoe je dit inzet bij het studeren. En natuurlijk vertel ik je ook, wat je daar mee opschiet: meer ontspannen spelen of zingen, een mooiere samenklank, vlotte repetities en betere concerten!

Cadans gaat voor de maat uit

Als jonge kinderen naar muziek luisteren, zien we vaak dat ze spontaan beginnen te bewegen in een min of meer regelmatige cadans. Cadans is een natuurlijk fenomeen, we vinden het zowel in de mens (adem, hartslag, spijsvertering) als in de schepping (eb en vloed, dag en nacht, seizoenen).

Wanneer de cadans onderverdeeld wordt door sommige tijdsdelen te benadrukken, ontstaat maat of metrum. Het belangrijkste kenmerk van de maat is dus het maataccent of de betoning. Hieruit volgt dat de onbetoonde maatdelen lichter, zachter of korter worden uitgevoerd. Een goede vergelijking is het woordaccent: de meeste woorden hebben één klemtoon.

De maat nodigt beweging uit

Velen van ons hebben de behoefte om te bewegen op muziek, al was het maar door maat te slaan. Merk je bij jezelf wel eens op, dat je vanzelf naar het maataccent toe beweegt? En dan vooral naar de eerste tel, die het hoofdaccent krijgt? Op de andere tellen zijn onze bewegingen automatisch kleiner.

Ook in het spelen en zingen zien we deze beweging terug. Bij het pianospelen geef ik mijn vingers meer vaart mee voordat ik een accent speel. Bij het zingen leg ik nadruk op de belangrijke woorden, die vaak op een eerste tel staan. De uitademing blijft actief tot en met de inzet.

We richten onze energie dus op het (maat)accent. Daarna volgt ontspanning, iets dat nogal eens vergeten wordt. Als de vinger de toets heeft meegenomen en vervolgens ontspant, neemt de terugverende toets de vinger mee. Na een klemtoon volgen onbetoonde lettergrepen of woorden.

Er zijn verschillende manieren om een accent te geven: door melodie, ritme, harmonie of klankkleur te veranderen. Onder veranderen versta ik hier iedere doorbreking van een patroon, bijvoorbeeld: een reeks stijgende tonen wordt onderbroken door een lagere toon of tonen, een rustige beweging versnelt. Vaak vallen accenten samen met het maataccent, maar niet altijd.

Het ritme in de maat

“Ritme is het borduursel op het stramien van de maat.” (Theo Willemze, Algemene Muziekleer) Alle tellen in de maat duren even lang, maar niet alle tonen klinken even lang. Sommige worden verlengd, andere verkort, bijvoorbeeld door meerdere tonen op één tel te spelen. De opeenvolging van verschillende toonduren vormt het ritme.

Als tonen verlengd worden, krijgen ze automatisch een accent. Om alles binnen de maat te houden, zullen we immers een andere toon (of meerdere tonen) moeten verkorten. Op dat moment gaan er dus twee lagen boven elkaar lopen: de doorgaande maat met regelmatige tussenpozen en het ritme daarboven. Dit vereist oefening. Een goede manier is wandelen (regelmatige beweging) terwijl je het ritme klapt of “pomt”.

Een ritme is in principe onafhankelijk van de maat, dat wil zeggen dat een ritme in iedere maatsoort kan voorkomen. We beleven het ritme echter wel anders in verschillende maatsoorten! Het bekende “stralende” ritme vinden we zowel in de canon “Ontwaakt” (driedelige maat), als in het kinderliedje “London bridge is falling down” (tweedelige maat).

Hoe kun je dit oefenen?

Het belangrijkste bij het oefenen is in beweging komen: actieve vingers, ademhaling, uitspraak. Daarnaast is je energieniveau van belang, zowel lichamelijk als mentaal. Zoals al ter sprake kwam in het blog Muziek maken en doelbewust leren: betrek je gevoel erbij.

Je gevoel erbij betrekken is zo belangrijk, omdat dit je brein helpt het op een dieper niveau op te slaan. Onze emoties komen voort uit de diepste lagen in de hersenen en ook omgekeerd geldt: wat we ons eigen hebben gemaakt, is deel van ons geworden en heeft geen bewuste aandacht meer nodig.

Tot slot het meest essentiële: hoe meer je emotioneel betrokken bent, hoe meer je geniet van je musiceren. Want wat is er nu bevredigender dan samen te werken aan een welluidend resultaat?

En nu jij! Waarvan geniet je bij het musiceren? Wat geeft jou energie? Hoe ontspan jij tijdens het spelen / zingen? Geef je reactie in het commentaarveld hieronder.