Spelen met akkoorden: kinderspel!

Dit blog gaat over het meest voorkomende akkoordenschema, hoe je dit kunt gebruiken en de verschillende manieren waarop je akkoorden kunt spelen.

Als je piano speelt, heeft een hand vaak de belangrijkste rol (melodie) en speelt de andere hand een begeleiding. De melodie vraagt het meeste aandacht, dus de begeleiding zou het liefst automatisch moeten gaan.

Door akkoordenschema’s te oefenen met de verschillende speelmanieren, help je je hersenen dit te automatiseren. Vergelijk het met een computer: als het programma goed is geschreven, doet de computer wat je van hem verwacht.

Het akkoordenschema

Veel klassieke – en popmuziek is gebaseerd op het akkoordenschema I – [IV] – V – I.
Wat betekent dit nu? De romeinse cijfers staan voor samenklanken op de tonen van de toonladder. In de traditionele harmonie stapelen we tertsen op iedere toon van de ladder.

Akkoorden bestaan uit drie of meer tonen: een grondtoon, die het akkoord zijn naam geeft, een terts (klein of groot), een kwint, en eventueel een septime, none, [undecime en tredecime]. De laatste twee typen tussen[ ] worden vooral in jazz en andere moderne muziek gebruikt.

Een paar voorbeelden in de toonsoort C (majeur):
het C akkoord bestaat uit c – e – g – b(es) – d [– f – a]
het F akkoord bestaat uit f – a – c – e(s) – g [– b(es) – d]
het G akkoord bestaat uit g – b – d – f – a [– c – e]

Zoals je ziet, sla je steeds één toon en dus ook een toets over. Het maximaal aantal verschillende tonen in een akkoord is zeven. De achtste toon is immers weer de grondtoon. Octaaf betekent ook achtste. Hieronder zie je een plaatje van akkoordgrepen.

C akkoord

F akkoord

G akkoord

In de voorbeelden zie je een paar toevoegingen tussen haakjes, zoals b(es). Hiermee bedoel ik, dat je een keuze hebt tussen b of bes. Speel de beide akkoorden maar eens en luister naar het verschil in kleur! Klinkt heel anders, vind je ook niet?

Akkoorden die met een hoofdletter worden geschreven zijn majeur of grote terts akkoorden. Mineur of kleine terts akkoorden schrijven we met een kleine letter (op de klassieke manier) of met de toevoeging -m (in pop- en lichte muziek). Dat ziet er zo uit: c of Cm. Ook vier- en meerklanken schrijf je op deze manier: G7.

Hoe gebruik je het akkoordenschema?
De simpelste vorm: speel de grondtoon van een akkoord bij de melodietoon. Als een melodie bijna alleen uit grondtonen bestaat, klinkt het interessanter als je de akkoordtoon langer laat liggen dan de melodietonen.

Natuurlijk heb je meer mogelijkheden als je alle akkoordtonen gebruikt. Daarmee is het ook eenvoudig om een tegenstem te maken. Als je de akkoorden in alle liggingen gebruikt, speelt dat gemakkelijker en klinkt het ook nog eens beter!

Een goede vuistregel is: speel de begeleiding in tegenbeweging met de melodie. Dus: stijgt de melodie, dan daalt de begeleiding. Bij toonsherhalingen kun je de begeleidingstoon aanhouden, of afwisselen met een ander akkoord. Bij een c kun je een C akkoord, maar ook een F akkoord spelen.

De verschillende manieren om een akkoord te spelen

Grofweg zijn er twee speelwijzen: als blokakkoord (alle tonen tegelijk) en als gebroken akkoord. Binnen deze speelwijzen zijn er ook weer meerdere mogelijkheden: in nauwe ligging (de tonen liggen op de kleinst mogelijke afstand van elkaar) en in wijde ligging.

Daarnaast heb je de keuze tussen grondligging (met de grondtoon onderin) en twee of meer omkeringen. Door een akkoord in een andere ligging dan grondligging te spelen, kan de functie ervan veranderen. Je merkt dat door te luisteren en op te merken hoe de melodie anders klinkt.

Bij een begeleiding van gebroken akkoorden zijn er talloze manieren. De eenvoudigste is heen en weer spelen van grondtoon via terts naar kwint. Ook kun je de terts overslaan en van grondtoon naar kwint spelen (wijde ligging), of grondtoon en terts tegelijk aanslaan, afgewisseld met de kwint.

Hier kun je een aantal variaties beluisteren van akkoordbegeleidingen bij bekende melodieën.
Blokakkoorden in grondligging: Ode an die Freude
Gebroken akkoorden in nauwe ligging: Mozart Rondo in D
Wijde ligging: Fur Elise

Vond je deze tips nuttig? Deel ze met je netwerk en laat mij weten wat je nog meer behandeld zou willen hebben. Geef hieronder je reactie, alvast bedankt!