Hoe vertel je het muzikale verhaal?

Muziek is universele communicatie, en zoals in alle communicatie kijkt en luistert iedereen vanuit de eigen invalshoek. Wat de één belangrijk vindt, telt bij de ander nauwelijks mee. Toch verschilt muziek in verschillende opzichten van andere communicatievormen. Deze aspecten spelen een belangrijke rol in het vertellen van het muzikale verhaal. In dit blog ga ik dieper in op deze aspecten en nodig ik je uit om samen op zoek te gaan naar de functie die ze hebben in het vertellen van jouw muzikale verhaal.

 

Melodie, maat en ritme

De beweging van de muzikale lijn binnen maat en ritme roepen bij de meeste luisteraars min of meer dezelfde emoties op. Een vloeiende melodie werkt rustgevend, staccato passages en snelle ritmes geven energie. De meesten van ons kunnen, als we ons eraan overgeven, meebewegen met het metrum. De zwaartepunten in de maat zijn voelbaar.

Zoals er universele menselijke waarden zijn, zo zijn er ook muzikale wetmatigheden. Ritme is een natuurlijk gegeven, evenals cadans: dat is het onderverdelen van tijd. Als deel van de schepping zijn immers ook wij mensen hieraan onderworpen. Muziek is bij uitstek de kunstvorm die deze dimensie verkent.

Ons gehoor is zo geconstrueerd, dat we hoge tonen eerder horen dan lage. We voelen de lage frequenties beter dan dat we ze horen. Daarom klinkt een dalende zin meer als een afsluiting dan een stijgende, en is de slotnoot meestal een grondtoon (die blijkens de naam dus onderaan ligt).

En als we kijken naar de maatbetoning, dan zien we de meeste stukken eindigen op de eerste tel van de maat, en soms halverwege de maat. De maataccenten ervaren de meeste mensen als ontspanning. Ook in het ritme zien we deze ontspanning: vaak worden de noten aan het einde van een zin langer of worden ze afgewisseld met rusten.

 

Van een totaalbeeld naar oog voor details

Tijdens het studeren van een stuk muziek doorlopen we verschillende fasen waarin het beeld dat we van het stuk hebben steeds completer wordt (als het goed is, tenminste!). Echter, vanaf het begin van het studeerproces is het nuttig om een totaalbeeld voor ogen (of eigenlijk: in je oren) te hebben.

Als we ervan uitgaan dat we uiteindelijk op eigen kracht en inzicht een nieuw stuk leren, roept dat een kip-en-ei vraag op: hoe komt het totaalbeeld tot stand als we starten met lezen en daarmee onmiddellijk beginnen met onze beeldvorming? De sleutel tot de oplossing ligt in een ander zintuig: ons gehoor.

Door te luisteren naar een opname of een live-uitvoering blijven vooral de grote lijnen als eerste indruk achter. De sfeer, de dynamiek, het tempo, de bezetting en kwaliteit van de uitvoering vallen het meeste op. Pas bij een tweede of derde keer luisteren gaan we meer details horen, afhankelijk van de snelheid en het opnamevermogen van ons geheugen.

Precies om deze reden is het zo belangrijk om veel te luisteren naar allerlei soorten muziek en bij voorkeur ook levende muziek. Hoe goed een opname of afspeelapparatuur ook is, het complete spectrum kan er nooit helemaal in gevangen worden.

Uit ons taalgebruik blijkt al, dat onze cultuur sterk visueel is ingesteld (beeld, oog). Bij musiceren spelen onze oren echter een veel belangrijkere rol. Er zijn meer bekende blinde musici dan dove! En ook in andere communicatie is luisteren net zo belangrijk als je uitspreken.

Noten lezen is een visuele activiteit en brengt onze aandacht vrijwel meteen naar de details. Zeker als het lezen nog wat traag gaat, zie je door alle noten de muziek niet meer. Mijn aanbeveling is daarom: kijk eerst eens naar de grote lijnen. Letterlijk!

Hoe lang is het stuk? Ziet het notenbeeld er zwart of lichter uit? Is het notenbeeld rustig, gelijkmatig of juist heel wisselend? Staan er bogen bij, en zo ja: hoe lang zijn ze? Hoe is het melodieverloop, zijn de toonsafstanden groot of klein, is er afwisseling in het ritme, hoeveel stempartijen zijn er en hoe bewegen ze zich ten opzichte van elkaar?

Al deze dingen bepalen je keuzes: voor een tempo, een vingerzetting, pedaalgebruik, frasering en articulatie. Door je interpretatie als uitgangspunt te nemen, kies je bewuster, en krijgt je verhaal samenhang en zeggingskracht.

 

Ik hoor graag van je, hoe jij je muzikale verhaal tot klinken brengt. Laat een reactie achter in het commentaarveld hieronder en deel het artikel als je de informatie nuttig vindt!