Goed presteren onder druk

Iedere musicus, beginnend, gevorderd en professioneel heeft ermee te maken: prestatiedruk. Hoe ga je ermee om?

Prestatiedruk heeft twee gezichten: een stimulerende kant, die je tot grote hoogte kan brengen en een ontmoedigende die kan leiden tot faalangst. Hoe blijf je aan de goede kant? In dit blog een aantal tips en tactieken.

Stap 1: een goede voorbereiding is het halve werk.

  1. Gun jezelf de tijd om het je eigen te maken. Begin met rustig lezen en verwoord wat je leest: maatsoort, ritme, toonsoort en opbouw, bij een vocaal stuk ook de tekst in eigen woorden.
  2. Benoem de voortekens in de volgorde waarin ze bij de sleutel staan. Merk op over welk interval (toonsafstand) ze verspringen.
  3. Bekijk het melodieverloop: hoe veel hoogteverschil zit er tussen de hoogste en laagste noot, zitten er sprongen, herhaalde noten of juist een vloeiende lijn in.
  4. Welke tempo-aanduiding en articulatie staan er bij?
  5. Beluister een opname die je aanspreekt of vraag je docent om het stuk voor te spelen en maak zelf een opname.
  6. Wijs tijdens het luisteren de noten aan.

Stap 2: bedenk wat je wilt overbrengen en verbind jezelf met die boodschap

Als je begint met het spelen van het stuk, gebeurt er heel veel in je lichaam. In je hersenen ontstaat een heus vuurwerk van alle hersenstroompjes, en door je beweging worden ook je gevoel en je wil aangesproken.

  1. Zorg ervoor dat je je hersenen juiste informatie geeft! Een stuk instuderen en oefenen is als het programmeren van een computer. Een fout in het programma geeft een ongewenst resultaat. Oefen dus in kleine stukjes, die je kunt overzien.
  2. Tempo en articulatie zijn belangrijke zaken bij het overbrengen van jouw boodschap. Bedenk dus eerst wat je wilt benadrukken en kies daarna het tempo en de articulatie.
  3. Denk ook aan je vingerzetting of vocale techniek, die kan je uitvoering maken of breken.
  4. Hoe meer zintuigen je gebruikt, hoe beter je een stuk leert kennen. Kijk dus naar de noten, de opname en eventueel de toetsen en vingers, luister naar je resultaat en vergelijk dat met de opname, en voel of je gemakkelijk en ontspannen speelt.
  5. Kijk ook naar de toonsafstanden en voel de grepen, de beweging van je vingers, polsen en armen. Speel eens met je ogen dicht en stel je de toetsen voor in de volgorde waarin je ze moet aanslaan.
  6. Probeer verschillende manieren uit en luister naar het verschil in klank.

Als je je op deze manier voorbereidt, zul je beter kunnen omgaan met prestatiedruk, zelfs als je weinig tijd hebt om te oefenen. Door heel bewust te kijken, te luisteren en te voelen en daarna met aandacht te gaan bewegen programmeer je de hersenen die je bewegingen besturen.

Door je er gevoelsmatig mee te verbinden schakel je ook je wil in en wordt de muziek en de manier van uitvoeren opgeslagen in een dieper gelegen hersengebied. Dat betekent dat je er na enige tijd niet meer zo bewust aan hoeft te denken, je hebt het in de vingers en kunt het ont-houden.

Als je faalangstig wordt wanneer je prestatiedruk voelt, kan dat te maken hebben met (het idee) onvoldoende voorbereid te zijn. De stappen hierboven rekenen af met dit probleem. Gun jezelf de tijd, volg dit stappenplan en je zult het stuk op een gegeven moment letterlijk kunnen dromen.

Faalangst kan ook ontstaan door (overdreven) perfectionisme. Daarvoor biedt stap 2 uitkomst: verbind je met hart en ziel aan de boodschap die jij in de muziek hoort en wilt uitdragen. De meeste luisteraars waarderen een doorleefde uitvoering meer dan een technisch perfecte.

Uiteindelijk gaat het hierom: wat telt voor jou het zwaarst? Muziek is taal en taal is er om iets duidelijk te maken. Wanneer het jou helder is wat je wilt zeggen, is de techniek alleen een middel daartoe en daarmee van ondergeschikt belang.

En nu geef ik jou graag het woord. Hoe en waarbij ervaar jij prestatiedruk? En hoe ga je ermee om? Deel jouw suggesties en ervaringen met ons door een commentaar hieronder achter te laten. En kom nog eens terug om te lezen wat anderen vinden en doen!