Wat is goede muziek?

Over smaak valt niet te twisten. Toch worden bepaalde kwaliteitsnormen vaak gebruikt om een smaak als beter af te schilderen. Het kan dan gaan over de opbouw van een muziekstuk, de mate waarin het de luisteraar aanspreekt of de originaliteit van melodie, harmonie of ritme. Met deze blog wil ik je uitnodigen tot een discussie over de verschillende uitgangspunten en invalshoeken bij de vraag: Wat is goede muziek?

 

De opbouw van een muziekstuk: de intellectuele benadering

Ik herinner me een opmerking van onze decaan op de middelbare school over een kwaliteit van onze docent muziek: hij kan je precies vertellen hoe een melodie in elkaar zit. Een wereld ging voor me open! Tot dan toe benaderde ik muziek vooral gevoelsmatig.

In de vakopleiding tot musicus neemt het vak muziekanalyse een centrale plaats in. In de lessen analyse kwam de muziek van Johann Sebastian Bach als een van de belangrijkste componisten uit de geschiedenis natuurlijk uitgebreid aan bod. Bachs genialiteit uitte zich vooral in de perfecte balans tussen thematiek, harmonie en getalsymboliek.

Over Bach en het getal is veel te zeggen. Vaak wordt het getal bij Bach gepresenteerd als een weerslag van zijn spiritualiteit, maar ook als een referentie naar zijn wiskundig talent. Getallen vormen een van de middelen om een muziekstuk te analyseren, maar hebben ook symbolische waarde.

Wat heeft dit nu met de opbouw van een stuk muziek te maken? In de kunst geldt vaak, dat getalsmatige verhoudingen bepalend zijn voor de schoonheid of kwaliteit van een stuk. Bach heeft dit principe tot grote hoogte uitontwikkeld, waarbij er zelfs aanwijzigingen zijn dat hij in zijn muziek zijn eigen sterfdatum heeft “voorspeld” .

Van Mozart wordt gezegd dat zeker zijn rijpere werken geen noot teveel bevatten. Bekend is de scène uit de film Amadeus, waarin Mozart aan de keizer vraagt welke noten er volgens hem geschrapt zouden kunnen worden. Ook zijn jeugdcomposities tonen een aangeboren gevoel van structuur gekoppeld aan een levendige fantasie.

En dan Beethoven, de man die aan enkele noten genoeg heeft voor het complete eerste deel van de vijfde symfonie. Bij hem zien we de zogenoemde organische compositietechniek, waarbij een kort motief steeds verder wordt uitgewerkt.

De emotionele benadering: spreekt de muziek je aan?

Of je iets mooi vindt hangt af van je constitutie. Iemand die vooral rationeel reageert, geeft doorgaans de voorkeur aan een ander soort muziek dan een gevoelsmens of een wilskrachtige doener. Wat is belangrijk voor je? Geven je waarnemingen je het gewenste bewijs, of leef je liever vanuit een gevoelsmatig vertrouwen?

De rationele mens ervaart de harmonische en meer of enigszins maatgebonden muziek uit de Renaissance, de klassieken en de moderne periode meestal als aangenaam. De duidelijke structuur geeft het gewenste houvast en regelmaat.

Ben je meer een gevoelsmens, dan zal melodische muziek als Gregoriaans, barok- en romantische muziek je waarschijnlijk meer aanspreken. Omdat je een melodie natuurlijk in de eerste plaats met je oren, dus zintuigelijk waarneemt, geeft dat balans tussen het hoofd en je hart.

De muziek van J.S. Bach neemt een bijzondere plaats in en past voor alle menstypen, In zijn uitgekristalliseerde polyfone schrijfwijze verenigen melodiek, ritme, maat en harmonie zich perfect, waardoor je hele wezen in balans wordt gebracht.

Ook in het eerste deel van Mozarts Requiem vinden we deze schrijfwijze, die zowel denkers als gevoelsmensen aanspreekt. De haast romantische melodie boeit de luisteraar onmiddellijk. Het brede ritme en de inzet op een licht maatdeel versterken de harmonie, waarin de mogelijkheden die een mineur toonsoort biedt optimaal worden gebruikt.

In de muziek van Beethoven hoor je zijn wilskrachtige en emotionele aard doorklinken. De muziek verklankt zijn innnerlijke strijd. Als ik boos ben en daardoor hoofdpijn voel opkomen, werkt even Beethoven spelen voor mij beter dan een paracetamol.

Nu is niemand natuurlijk louter rationeel, gevoelsmens of een wilskrachtige doener. Ik hoor graag van je in welk type je jezelf het meeste herkent en welke muziek jou aanspreekt. Deel je reactie onder dit bericht en ontvang als dank de laatste versie van het antiploeter stappenplan!